مدلهای «بسته» (مثل ChatGPT) سرویس ابریِ آمادهاند؛ مدلهای «متنباز» را میتوان دانلود و محلی اجرا کرد. برای کاربر ایرانی، این تفاوت مستقیماً به دسترسی گره میخورد.
مقایسهٔ کوتاه
| معیار | مدل بسته | مدل متنباز |
|---|---|---|
| اجرا | ابری (سرویس) | محلی / ابری |
| دسترسی در ایران | مسدود، غیرقابلپرداخت | محلی، بدون جئوبلاک |
| کنترل داده | نزد ارائهدهنده | نزد شما |
| هزینه | اشتراک | رایگان (محلی) |
چگونه انتخاب کنیم
مدلهای بسته آماده و قدرتمندند اما از ایران مسدودند؛ مدلهای متنباز کنترل و حریم خصوصی میدهند و محلی اجرا میشوند. قابلاتکاترین مسیر از نظر دسترسی داخل ایران، مدلهای وزنباز (open-weight) که بهصورت محلی اجرا میشوند است: وزنها یکبار دانلود میشوند و سپس روی سختافزار خودتان، آفلاین، بدون جئوبلاک و بدون نیاز به پرداخت خارجی کار میکنند — مدلهای جهانی مثل Llama، Mistral، Qwen، Gemma، Whisper (تبدیل گفتار)، و Stable Diffusion/FLUX (تصویر). این یک واقعیت ساختاری دربارهٔ دسترسی است، نه ادعای برتری هیچ مدلی. اما به مجوز توجه کنید: «متنباز» همیشه «مجاز برای استفادهٔ تجاری» نیست.
چند مدل زبانیِ فارسیِ وزنباز هم وجود دارد که میتوان محلی اجرا کرد: PersianMind (دانشگاه تهران، ۷B، مجوز دوگانهٔ LLaMa2 + CC BY-NC-SA ۴٫۰ → غیرتجاری)، درنا/Dorna2 (Part AI، ۸B، مجوز Llama 3/3.1)، Maral (۷B، پایهٔ Mistral، مجوز MIT → استفادهٔ تجاری آزاد) و PersianLLaMA (۱۳B، CC BY-NC ۴٫۰ → غیرتجاری). نکتهٔ مهم: تقریباً همه روی مدلهای پایهٔ غربی فاینتیون شدهاند و مجوز زنجیرهای دارند — «وزنباز» همیشه بهمعنای «مجاز برای استفادهٔ تجاری» نیست؛ پیش از کاربرد تجاری مجوز کارت مدل را بررسی کنید. هیچکدام را «مدل ملی» یا «بهتر از مدلهای غربی» معرفی نکنید.
رایگان یا پولی؟
برای بیشتر کارها امکانات رایگان کافی است: نسخههای وب بسیاری از چتباتها تیر رایگان دارند (هرچند داخل ایران به VPN نیاز دارند) و مدلهای وزنبازِ محلی اساساً رایگاناند. فقط زمانی پول بدهید که مرتب به محدودیت میخورید یا به یک قابلیت پولی مشخص نیاز دارید — و آن هم تنها برای کاربر دیاسپورا با کارت معتبر عملی است. همهٔ قیمتها بهروزِ ژوئن ۲۰۲۶ هستند — در صفحهٔ رسمی سرویس بررسی کنید. مهمتر از خود قیمت، یک واقعیت ساختاری است: ایران از SWIFT و شبکههای Visa/Mastercard کنار گذاشته شده، بنابراین کارتهای بانکی صادرشده در ایران هیچ اشتراک خارجی را نمیتوانند پرداخت کنند — حتی بسیاری از تیرهای رایگان هم IP ایران را نمیپذیرند. مسیرهای جایگزین (کارتهای خارجی، واسطهها) تضمینشده نیستند و ریسک و هزینهٔ بالا دارند.
اگر به هوش مصنوعی برای کسبوکار فکر میکنید، گاهی بهجای چند سرویس پراکنده، نگهداشتن قابلیتهای هوش مصنوعی (گفتگو، خودکارسازی، اپها) روی یک پلتفرم سادهتر است — برای نمونه osFoundry، یک پلتفرم هوش مصنوعی عاملمحور که میتوانید مدل خودتان را به آن وصل کنید (BYO/BYOK).
بیشتر بخوانید
اطلاعات عمومی، نه مشاورهٔ تخصصی. قیمتها و امکانات تغییر میکنند — همیشه در صفحهٔ رسمی سرویس بررسی کنید. دسترسی به ابزارها در ایران تغییر میکند؛ پیش از هر پرداخت بررسی کنید.